Kendini Bilmek

Birlikte düşünmek için bir soru: “Bugünkü SEN” ile “Gerçek SEN” iyi anlaşıyor mı?

Delphi tapınağının girişinde altın harflerle yunanca bir şey yazar : “Nosce ipsum”. Anlamı “Kendini Bil”.

Aynı yazıyı bu defa Matriks filminde Kahinin mutfak kapısının üzerinde görürüz. Latince “Temet Nosce” yani yine “Kendini Bil!”

İnsanoğlunun Ezeli ve ebedi yani gelmiş geçmiş en önemli sorusu “Ben kimim?”

İster istemez ikinci soru da: “Neden buradayım?” ya da Burada ne yapıyorum?

Sorular çok basit ama cevapları öyle değil.

İnsanlık varoluştan bu yana bu temel ama zor sorulara cevap vermeye çalışmış. Bir yandan birçok bilimsel disiplin, felsefe, psikoloji, diğer yanda her türlü ruhani öğreti insanın kim olduğuna cevaplar vermeye çalışmış: Kimiz biz?

Yunus Emre diyor ya;

İlim ilim bilmektir
İlim kendin bilmektir
Sen kendini bilmezsen
Ya nice okumaktır!

Bizi özümüze yaklaştırmaya hizmet ettiği sürece, konuya derinlemesine girmek için hangi pencereyi kullandığımızın pek bir önemi yok.

Yani araç ne olursa olsun, asıl mesele: İnsanın kendini tanıması.

Çünkü aslında, insanın elinde bir tek kendisi vardır. İnsan tanımadığını nasıl kullanır, nasıl yönlendirir ki?

Biz kendimizi yönetebilelim ya da sürüklenelim, dünya boş durmaz. İnsan kendini bilip yönetmezse hayat onu alır kendi istediği yere doğru götürür. Nereye götürür, o götürdüğü yer insanın da istediği yer midir? Bizi tatmin eder mi, mutlu eder mi? Her zaman değil. Ve elbette bu sorunun basit ve tek bir cevabı yok.

Peki hayat nasıl şekillenir :

Öncelikle insan bir mizaçla dünyaya gelir. Yani biyolojik olarak, kişilik dediğimiz kavramı doğrudan etkileyecek farklı eğilimlerle geliriz.
Sonra, insan bir coğrafyaya, bir aileye, bir kültüre doğar. Bir örnek verelim: Kanadada doğmakla, dünyaya Ortadoğulu olarak gelmek arasında fark olmaz olur mu? Ya da dünyaca ünlü birinin çocuğu olmakla mütevazi bir çiftçinin çocuğu olmak aynı olur mu?
Ayrıca, insan tarihin bir dönemine bir sosyolojik gerçekliğin içine dünyaya gelir. Yine Örnekleyelim: Birinin 2. Dünya savaşını yaşamış olması ile 2000’lerde doğmuş bir Z kuşağı olmasının farkını bir düşünün.

Tüm bu farklı şartlar içinde hayatta kalmak için herkes kendine özgü bir tecrübe birikimi yapar. Zorluklardan kendine göre dersler alırken, farklı avantajlar veya kolaylıklardan yararlanır.

Bütün bu farklar bir yana, en temel ihtiyaçlarımız da ortaktır. En başta hayatta kalmak ve güvende olmak isteriz. Tatmin edildikçe ihtiyaçlarımız çeşitlenir. Yalnız olmamak, bir gruba ait olmak, kabul görmek isteriz:

Sosyal psikoloji, temel aldığı iki noktada bu durumu çok güzel açıklar :

1. Dünyayı olduğu gibi değil, olduğumuz gibi algılarız.

2. Ve “Sosyal Etki” çok güçlüdür. Yani tüm düşünce, duygu ve davranışlarımızda başkalarının etkileri vardır.

Aslında her birimiz aynı kar taneleri gibi birbirimizden çok farklı, çok özel ve güzelizdir. Ancak hayat bizi biz yapan özelliklere hakkıyla değer vermeyebilir. Hatta çoğunlukla vermez. Çevremizdeki sistem bizden çok şey ister. Kurallar, normlar belirler ve onlara uymamızı bekler. Standart yollar tanımlar ve oralardan yürümemizi ister. Biz de dünyaya bu kadar çaresiz gelmiş bir tür olarak yalnız olmamak ve kendimizi kabul ettirmek için (ihtiyaçlar vardı!) didinir dururuz.

Bu yolculukta hepimiz kendi hayatta kalma stratejilerimizi belirleriz. Hayatla ilgili kabuller yapar, inançlar belirler, kendimize özgü bir yol benimseriz. Mesela Kimimiz kabullenici ve uyumlu olmayı, kimi savaşçı bir yöntemi, kimi ise görmezden gelen olmayı seçer. Bunların hepsi aslında hayatla başa çıkma stratejilerimizdir. Zamanla tekrarlanan düşünceler, tanıdık duygulara, bunlar benzer seçimlere, benzer davranışlara ve oradan da alışkanlıklara dönüşür. Sonunda psikolojideki tanımıyla bir “Benlik” oluştururuz. Bir “Kişiliğimiz” olur.

Kişiliğin tanımına bakarsak “Onun ayırdedici, tutarlı, yapılaşmış duygu, düşünce ve davranış kalıplarımız” olduğunu görürüz. İlişki kurma biçimlerimiz de bu tanıma dahildir.

Hayat sürekli akarken; bir durup, tüm bunları en baştan düşünüp değerlendirecek duraklarımız pek olmaz. Biz de bu durakları yaratmayız, yaşam bizi bunu yapmak için çok da teşvik etmez. Ancak kendimizden ayrı düştüğümüzde, o “öz” bize kendini hatırlatmak, sesini duyurmak ister. Bize değişik şekillerde mesajlar göndermek için çırpınır. İç sıkıntısı bize bizden gelen mesajlardan biridir. Boşluk ve anlamsızlık duygusu, tatminsizlik, bir şeylerin ters gittiğine dair hislerimiz de öyle. Bu mesajlar her yaşta gelebilir. Ancak şu meşhur orta yaş krizleri de bunlardandır.

Eğer “kaygılar”, “-meli / -malı düşünceleri”, “korkular” veya “zarar veren kabuller” ile özümüzle bağlantımız çok zayıflamışsa, mesajlar bizim için duyulmaz olabilirler. Morpheus’un uzattığı mavi hapı yutar ve uykumuza kaldığımız yerden devam edebiliriz. Ama maalesef uyurken bile “kendini gerçekleştirememe durumu”, o “iç sıkıntısı”, “önemli bir şey vardı ama hatırlayamıyorum” duygusu bizi gölge gibi izlemeye devam eder.

İnsanın özü ile mevcut benliği arasındaki fark çok çok açıksa bu iş bazen kişilik bozukluklarına hatta ruhsal rahatsızlıklara kadar gidebilir. Ancak çoğunlukla yaşama sevincimizi hedef alacak ve hatta fiziksel sağlığımızı bozmaya başlayacaktır.

Ya da gönül gözümüz açıksa veya öz farkındalığımız yüksekse Leo gibi “kırmızı hapı” alır ve iç sesimizi duymaya başlayabiliriz.

Diyorum ya esas amaç kendini bilmektir. Bol ya da dar gelen kıyafetleri çıkarıp, bize uygun olanları giymektir. O zaman hayat bize çok daha kolay, çok daha keyifli ve tatmin edici gelecektir.

Çünkü aslında kar tanesi “ben niye böyle farklıyım?” demez. Ona başka kar tanelerinin, “sen neden bize benzemiyorsun?” demeyeceği veya onu bir kalıba sokmaya çalışmayacağı gibi.

Şimdi “Kendini Bilmek” dediğimizde; Bir tasavvufçu sizin esmanızı ortaya çıkarmanızdan, Profesyonel bir koç potansiyelinizi ortaya koymaktan, bir psikolog veya psikiyatr sizin psikolojik sermayenizi artırmanız ve öz benliğinize yaklaşmanız için destek olmaktan söz edecektir.

Yollar farklı olsa da hedeflenen yer inanın hep aynıdır: “Bugünkü Sen” ile “Gerçek Sen” arasındaki farkı azaltmak.

Yani “Kendini Bilmek”

🌿 Kendin Olmanın Güveni ve Liderliğiyle,
Ebru Ardıç 🌿

Görsel NotebookLM ile oluşturulmuştur